Dorota Wójtowicz i Anna Kądziela
Wprowadzenie * Grupy badane i metody badawcze * Wyniki badań * Wnioski i zalecenia * Ankieta
Współczesna medycyna dostarczyła wielu dowodów, że nałóg palenia tytoniu nie jest obojętny dla ludzkiego zdrowia; jest on bezpośrednią przyczyną wielu chorób, z których znaczną liczbę zakwalifikowano już jako "odtytoniowe".
Palenie tytoniu jest w Polsce zjawiskiem masowym niezależnie od płci i wieku, nasila się w młodych grupach wiekowych. Nie można więc wobec tych faktów przejść obojętnie, udając że się ich nie dostrzega. Skłoniło nas to do przeprowadzenia badań.
Badania przeprowadzone zostały w listopadzie 1993 r. Ich celem było poznanie opinii uczniów Liceum Medycznego, Studium Medycznego i Liceum Ogólnokształcącego dotyczącej nikotynizmu wśród młodzieży. Próbowano odpowiedzieć na pytanie, jakie jest podejście do palenia wśród młodzieży palącej i niepalącej. Starano się poznać zdanie młodzieży na temat przyczyn i skutków palenia. Na podstawie opracowanych wyników starano się sformułować zalecenia dla wychowawców, nauczycieli i pielęgniarek szkolnych, którzy pracują na co dzień z młodzieżą.
Badaniami zostało objętych 180 uczniów z trzech szkół: Liceum Medyczne (LM), Medyczne Studium Zawodowe (MSZ) oraz Liceum Ogólnokształcące (LO). Byli to uczniowie klas IV LM i LO, V LM i II roku MSZ.
Do badań wykorzystano ankietę, opracowaną przez młodzież zrzeszoną w ruchu "Sami sobie". Ankieta była anonimowa, co podniosło wiarygodność wyników.
Dane uzyskane z ankiety zostały zakodowane i wprowadzone do komputerowej bazy danych, a następnie przeanalizowane przy użyciu programu dBase IV. Analiza komputerowa pozwoliła na wszechstronne przeanalizowanie wyników i wykrycie wielu współzależności w danych.
Badania były przeprowadzone pod kątem porównywania wszystkich ankietowanych osób, podzielonych na rozłączne grupy. Jako kryterium podziału przyjęto:
1 - uczniowie szkół medycznych (LM i MSZ) a ogólnokształcących LO
2 - grupa paląca a niepaląca.
28 osób na 180 ankietowanych odpowiedziało że są stałymi palaczami. Z tego do palenia przyznało się 9 osób ze szkół medycznych i 19 z LO.
35 osób z ogółu ankietowanych twierdzi, że nie pali stale, ale zdarza się im palić okazyjnie, tj. na prywatkach, na dyskotece, w towarzystwie, w kawiarni. Są to osoby które nie przyznają się do palenia i uważają się za osoby niepalące. Twierdzą oni, że palą jedynie w następujących okolicznościach: gdy są zmęczeni, gdy mają kłopoty, gdy mają czas i pieniądze, gdy są pijani.
Palacze stali i okazjonalni stanowią 35% ogółu ankietowanych. Są to osoby, które palą w sposób czynny. Wśród badanej młodzieży palenie rzuciło 23 osoby. Jako główne powody rzucenia palenia ankietowani wymieniają: zmądrzenie, nieprzyjemny smak w ustach, szkodliwość dla zdrowia, palenie przestało im się podobać, strach przed popadnięciem w nałóg.
Wśród badanej grupy 117 osób (65% ankietowanych) twierdzi, że nie miało czynnego kontaktu z papierosem.
94% wśród MSZ i LM i tyle samo z LO uważa, że dym tytoniowy szkodzi palącym. Ciekawym jest, że z tej grupy 100% palących jest przekonanych o szkodliwości palenia, natomiast spośród niepalących uważa tak tylko 93%.
Na pytanie czy z papierosem łatwiej nawiązywać kontakty z ludźmi, bawić się, skupić na czymś uwagę twierdząco odpowiada jedynie 16% ze szkół medycznych i tyle samo z LO.
Wszyscy badani uczniowie twierdzą, że paląca koleżanka/kolega nie imponuje im bardziej niż inni.
W grupie niepalących na pytanie czy niepalący boją się nietolerancji wśród palących twierdząco odpowiada 31% ze szkół medycznych i 21% z LO. W grupie palących fakt palenia czy nie palenia nie ma większego znaczenia. Jedynie 6 osób palących obawia się, że niepalący są dyskryminowani. Natomiast aż 42 osoby niepalące boją się nietolerancji w grupie palących.
63% ze szkół medycznych i 56% z LO uważa, że potrafiłoby przekonać kogoś do rzucenia palenia.
Do przestania palenia próbowały namówić innych 22 osoby palące i 134 osoby niepalące.
32% uczniów szkół medycznych oraz 24% z LO twierdzi że paląc można schudnąć.
Na pytanie w jakiej sytuacji palisz, jeżeli palisz od czasu do czasu, 22% ze szkół medycznych i 18% z LO odpowiada, że w towarzystwie, na "imprezach". 7% ze szkół medycznych i 11% z LO pali w sytuacjach stresowych, kiedy ma kłopoty lub zły nastrój.
Namawiającym do palenia większość odpowiada: dziękuję, nie palę. Występują też inne odpowiedzi, na przykład "nie, bo boję się nałogu", "zapal sobie sam", "nie wolno namawiać innych", "nie chcę się truć", "spadaj, nie palę", "nie, bo będę śmierdzieć".
Dlaczego palą dziewczęta? 39% ze szkół medycznych i 24% z LO uważa, że palą dla szpanu i chęci zaimponowania innym.
Dlaczego palą chłopcy? 36% ze szkół medycznych i 29% z LO udziela odpowiedzi że dla szpanu, 26% ze szkół medycznych i 12% z LO odpowiada, że palą, bo czują się wtedy bardziej dorośli.
Z odpowiedzi ankietowanych wynika, że nie ma istotnych różnic w paleniu dziewcząt i chłopców. Niektórzy ankietowani stwierdzają, że dziewczęta zaczynają palić później, chłopcy palą gorsze papierosy i łaskawiej ocenia się chłopaka z papierosem niż dziewczynę.
Na pytanie czyje zachowanie wpływa najbardziej na to że ludzie palą? 28% ogółu ankietowanych jest zdania, że zachowanie osoby dominującej w grupie, 26% że atrakcyjnej dziewczyny lub chłopca. 19% podkreśla duży wpływ innych ludzi (tj. nauczyciela, wychowawcy, służby zdrowia) i środowiska.
Czym według młodzieży jest palenie? 76% wszystkich ankietowanych uważa, że palenie jest złym przyzwyczajeniem, nałogiem, 34% że jest szpanem. Niektórzy odpowiadają, że palenie jest sposobem na nudę oraz czymś pociągającym w młodym wieku.
Dlaczego nie palę? 35% ankietowanych odpowiada, że palenie bardzo szkodzi zdrowiu. 16% odpowiada, że nie pociąga ich palenie papierosów. 10% odpowiada wprost, że nie znosi ludzi palących, dymu tytoniowego i zadymionych pomieszczeń.
- Stwierdzamy, że ważną rolę ma do spełnienia szkoła. Wyniki badań pokazują, że palenie wśród uczniów szkół medycznych jest znacznie rzadsze niż wśród uczniów LO. Okres nauki w szkole średniej - co wynika z badań - jest to w większości przypadków czas pierwszych kontaktów z papierosem.
- Uczniowie szkół medycznych częściej zwracają uwagę na szkodliwość palenia. Stąd celowe wydaje się poruszanie tego tematu i zorganizowanie dla uczniów odrębnych wykładów, zajęć z wykorzystaniem elementów pedagogiki zabawy na temat szkodliwości palenia tytoniu.
- Prywatki i spotkania towarzyskie są miejscem, gdzie palą nawet osoby uważające się za niepalące. Często dodają, że palą tam z nudów. Ważna rola przypada tu wychowawcom i pielęgniarkom szkolnym, którzy powinni wskazywać młodzieży zdrowe i atrakcyjne formy spędzania wolnego czasu.
- Ważne jest przypominanie o problemie nikotynizmu wśród młodzieży przy każdej nadarzającej się okazji i w toku zajęć z różnych przedmiotów zarówno w Liceum Ogólnokształcącym, jak również w szkołach medycznych. Pielęgniarki szkolne mogą organizować różne pogadanki, wykonywać gazetki z oświaty zdrowotnej, pod kierunkiem nauczycieli plastyki przeprowadzić konkurs na temat profilaktyki antynikotynowej.
- Nie bez znaczenia byłoby, aby każdy z uczniów zebrał informacje dotyczące zagadnienia nikotynizmu z dostępnych mu źródeł, przygotował na taki temat pogadankę a nawet wygłosił ją wśród kolegów. W myśl zasady: "żeby przekonać innych - trzeba samemu być przekonanym".
1. Czy palisz papierosy?
_ tak
_ nie dlaczego?A czy wcześniej paliłeś/aś?
_ nie
_ tak dlaczego rzuciłeś/aś? .............................................
2. Jeżeli palisz od czasu do czasu, to w jakiej sytuacji?
3. Jeżeli nie palisz, to co mówisz komuś, kto namawia cię do zapalenia?
4. Czym jest, Twoim zdaniem, palenie?
np. szpanem, sposobem na nudę, złym przyzwyczajeniem, ...........................................
5. Dlaczego palą dziewczyny, a dlaczego chłopcy?
dziewczyny: ........................................................
chłopcy: ........................................................
Czy są w tym jakieś różnice? Jakie? ................................................
6. Czy paląc można schudnąć?
_ tak _ nie
7. Czyje zachowania najbardziej wpływają na to, że ludzie palą?
np. jakiegoś idola, atrakcyjnej dziewczyny lub chłopca, który się podoba lub/i dominuje w grupie,
8. Czy Twój palący/a kolega/koleżanka imponuje Ci bardziej, niż inni?
_ tak _ nie
9. Czy dym tytoniowy szkodzi ludziom, którzy palą?
_ tak _ nie
10. Jeżeli pali Twój chłopak lub dziewczyna, a Ty nie palisz, czy chcesz, żeby rzucił/a palenie?
_ tak _ nie
11. Czy z papierosem łatwiej jest nawiązywać kontakty z ludźmi, bawić się, skupić na czymś uwagę?
_ tak _ nie
12. Czy potrafiłbyś/abyś przekonać kogoś do rzucenia palenia papierosów?
_ tak _ nie
13. Czy niepalący boją się nietolerancji w grupie palących?
_ tak _ nie
14. Czy próbowałeś/łaś namówić kogoś by przestał palić?
_ tak _ nie
Dorota Wojtowicz dorotka@post.pl 
http://www.zdrowie.w.pl |
Ostatnia aktualizacja: 27.10.1998 |